Azbest przez wiele lat był szeroko stosowanym materiałem w różnych gałęziach przemysłu, głównie ze względu na swoje niezwykłe właściwości fizyczne i chemiczne. Niestety, późniejsze odkrycia dotyczące jego szkodliwego wpływu na zdrowie człowieka spowodowały, że został on objęty ścisłymi regulacjami i w końcu wycofany z użytku. W artykule przyjrzymy się bliżej, czym jest azbest, dlaczego jego stosowanie zostało zakazane oraz jakie są bezpieczne metody postępowania z materiałami go zawierającymi.
Czym jest azbest?
Azbest to grupa naturalnych minerałów o włóknistej strukturze, które ze względu na swoje wyjątkowe właściwości były szeroko stosowane w różnych dziedzinach przemysłu. Do najważniejszych cech azbestu należą jego odporność na ogień, wysoka wytrzymałość mechaniczna oraz zdolność do izolacji termicznej i akustycznej. Te cechy sprawiły, że azbest znalazł zastosowanie przede wszystkim w budownictwie, gdzie był wykorzystywany do produkcji materiałów takich jak płyty azbestowo-cementowe, służące do pokryć dachowych i elewacyjnych.
W przeszłości azbest stosowano również w innych branżach, w tym w produkcji tkanin technicznych, farb ogniotrwałych, a także w motoryzacji, gdzie używano go do wyrobu elementów ciernych, takich jak klocki hamulcowe. Jego wszechstronność i trwałość sprawiły, że przez wiele lat był uznawany za niezwykle cenny materiał.
Jednak z czasem okazało się, że azbest, mimo swoich praktycznych zalet, ma poważne wady zdrowotne. Włókna azbestowe, które uwalniają się do powietrza podczas uszkodzenia lub starzenia się materiałów zawierających azbest, mogą przedostać się do dróg oddechowych, prowadząc do poważnych chorób, w tym nowotworów. W związku z tym azbest został uznany za substancję niebezpieczną i objęty surowymi regulacjami prawnymi.
Jak szkodliwy jest azbest?
Azbest jest niezwykle szkodliwy dla zdrowia, a jego negatywne działanie jest związane głównie z wdychaniem mikroskopijnych włókien unoszących się w powietrzu. Włókna te, ze względu na swoją mikroskopijną wielkość, mogą przedostawać się do płuc i osiadać w nich na wiele lat. Z czasem może to prowadzić do rozwoju poważnych chorób układu oddechowego.
Najgroźniejsze choroby związane z narażeniem na azbest to:
- Azbestoza: Jest to przewlekła choroba płuc, która powstaje na skutek długotrwałego wdychania włókien azbestu. Objawia się stopniowym zwłóknieniem tkanki płucnej, co prowadzi do coraz większych trudności z oddychaniem, a w zaawansowanych przypadkach do niewydolności oddechowej.
- Rak płuc: Narażenie na azbest znacząco zwiększa ryzyko rozwoju raka płuc, zwłaszcza u osób, które dodatkowo palą papierosy. Rak płuc związany z azbestem często rozwija się wiele lat po ekspozycji na włókna.
- Międzybłoniak opłucnej i otrzewnej: Jest to szczególnie agresywny nowotwór, który rozwija się w tkance wyścielającej płuca (opłucna) lub jamę brzuszną (otrzewna). Międzybłoniak jest ściśle związany z narażeniem na azbest i często diagnozowany jest dopiero w zaawansowanym stadium, co czyni go trudnym do leczenia.
- Inne nowotwory: Azbest może również przyczyniać się do rozwoju innych nowotworów, takich jak rak krtani czy przewodu pokarmowego, chociaż te związki nie są tak dobrze udokumentowane jak w przypadku raka płuc i międzybłoniaka.
Warto podkreślić, że skutki narażenia na azbest mogą ujawnić się dopiero po wielu latach od ekspozycji, co dodatkowo komplikuje diagnozowanie i leczenie chorób wywołanych przez ten materiał. Dlatego tak istotne jest, aby minimalizować kontakt z azbestem oraz bezpiecznie usuwać materiały, które go zawierają.
Dlaczego wycofano azbest?
Wycofanie azbestu z powszechnego użytku było konsekwencją odkrycia jego niezwykle szkodliwego wpływu na zdrowie ludzi. Początkowo azbest uważano za materiał o niezrównanych właściwościach użytkowych, co spowodowało jego szerokie zastosowanie w wielu gałęziach przemysłu. Dopiero z czasem, w wyniku badań epidemiologicznych oraz obserwacji zdrowotnych, stało się jasne, że ekspozycja na włókna azbestowe może prowadzić do poważnych chorób, w tym śmiertelnych nowotworów.
Pierwsze alarmujące sygnały dotyczące szkodliwości azbestu pojawiły się już w latach 60. XX wieku, kiedy to zaczęto łączyć przypadki chorób układu oddechowego z pracą w środowisku narażonym na azbest. W miarę jak coraz więcej danych wskazywało na jego rakotwórcze właściwości, kolejne kraje zaczęły wprowadzać ograniczenia dotyczące jego stosowania. Proces ten nasilił się w latach 80. i 90., kiedy to na szeroką skalę zaczęto wycofywać produkty azbestowe z rynku oraz zakazywać ich produkcji.
W Polsce azbest został oficjalnie zakazany w 1997 roku, co było skutkiem wprowadzenia ustawy o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest. Ustawa ta była odpowiedzią na rosnącą liczbę dowodów naukowych wskazujących na rakotwórczość azbestu oraz na presję międzynarodową, by eliminować ten materiał z użytku. Ostatecznym celem tych działań było zminimalizowanie narażenia społeczeństwa na szkodliwe działanie włókien azbestowych oraz ochrona zdrowia publicznego.
Proces wycofywania azbestu obejmował nie tylko zakaz jego stosowania, ale również wprowadzenie surowych przepisów dotyczących usuwania i unieszkodliwiania istniejących materiałów zawierających azbest. Działania te były niezbędne, aby zapobiec dalszemu narażeniu ludzi na kontakt z tym niebezpiecznym materiałem, który nawet w niewielkich ilościach może stanowić poważne zagrożenie zdrowotne.
Co można zrobić z azbestem?
Utylizacja azbestu, zwłaszcza eternitu, to proces wymagający szczególnej ostrożności i spełnienia surowych wymogów prawnych. Samodzielne usuwanie materiałów zawierających azbest jest nie tylko niebezpieczne, ale również nielegalne. Aby bezpiecznie i zgodnie z przepisami pozbyć się azbestu, należy skorzystać z usług specjalistycznej firmy posiadającej odpowiednie uprawnienia.
Proces utylizacji zaczyna się od demontażu azbestu, który musi być przeprowadzony w sposób minimalizujący ryzyko uwolnienia włókien azbestowych do środowiska. Specjalistyczne ekipy stosują do tego celu środki zapobiegawcze, takie jak zwilżanie materiałów azbestowych, aby zapobiec rozprzestrzenianiu się pyłu. Zdemontowane elementy są następnie pakowane w szczelne, wytrzymałe worki, a następnie transportowane na wyspecjalizowane składowiska przeznaczone do przechowywania odpadów niebezpiecznych.
Koszt usunięcia azbestu jest uzależniony od ilości materiału oraz regionu, w którym znajduje się nieruchomość. Średnia cena za usunięcie i wywóz azbestu wynosi około 350 zł za tonę, przy czym pokrycie dachowe z eternitu waży przeciętnie od 1,5 do 2,5 tony. Ważne jest, aby pamiętać, że tylko legalne usunięcie azbestu, potwierdzone odpowiednimi dokumentami, uprawnia do ubiegania się o refundację kosztów z funduszy gminnych lub powiatowych. Refundacja może pokrywać od 60 do nawet 100% poniesionych kosztów, jednak zależy to od lokalnych przepisów i dostępności środków.